5. ​Dood door schuld (2)

5. ​Dood door schuld (2)

Een kind wordt aangereden op straat en overlijdt ter plekke. De automobilist die het ongeluk veroorzaakte, is ernstig getraumatiseerd. Ze reed te hard binnen de bebouwde kom, maar had dit nooit gewild. De ouders van het kind zijn ontroostbaar. De buurt is boos. Er hadden al veel eerder drempels moeten komen.

‘Elke keer als ik zo’n zaak moet behandelen, krijg ik buikpijn,’ zegt een rechter. ‘Want je doet het nooit goed.’ Het strafrecht neemt het verdriet van de ouders niet weg. Het zorgt niet voor drempels in de wijk. Het neemt niet de schuldgevoelens van de automobilist weg. En de mogelijke straffen helpen zelden om tegemoet te komen aan de behoefte aan vergelding die in de samenleving opspelen.

Zijn er andere manieren om te reageren op dit soort ongevallen? Deelnemers aan het debat over vernieuwing van de rechtspleging opperen een aantal mogelijkheden.  

Binnen het strafrecht
Schulddelicten blijven binnen het strafrecht, maar de rechter onderzoekt in alle gevallen of het mogelijk is om door middel van herstelrecht tegemoet te komen aan zowel het slachtoffer en diens nabestaanden als de dader en de samenleving. Begeleiding van alle betrokkenen is daarbij essentieel. In het vonnis moet de rechter aandacht besteden aan alle belangen en ook aan de preventieve maatregelen die eventueel moeten worden genomen.  

Hersteltafel
Schulddelicten worden verwezen naar een zogeheten hersteltafel die wordt geleid door bijvoorbeeld de burgemeester. De hersteltafel staat tussen de waarheidsvinding en het juridische oordeel daarover en is onbepaald qua tijd; het gaat erom wat mensen nodig hebben. Komen partijen er niet uit, dan is er een gang naar de rechter mogelijk om een definitief oordeel te vellen.  

Verantwoording
Na een ongeval onderzoekt de politie eerst de feiten en verwijst partijen door naar een speciaal daartoe ingericht bureau verkeerszaken. Daar zitten mensen die zowel naar de slachtoffers als naar de daders luisteren en kijken of bemiddeling raadzaam is of dat er een strafproces moet komen. Het proces eindigt in een verantwoording waarin staat wat de behoefte van partijen is, hoe aan die behoefte tegemoet wordt gekomen en wat er wordt gedaan om herhaling inde toekomst te voorkomen.  

V & F
Bij schulddelicten gaat het om twee dingen: het verhaal van betrokkenen en de feiten van het ongeval. Aan beiden moet evenveel aandacht worden besteed. Partijen moeten de ruimte krijgen hun emoties te verwoorden en te vertellen wat zij nodig hebben. Het vaststellen van de feiten kan daarbij behulpzaam zijn. Aansluitend moet worden bepaald wat in dit geval het beste werkt: straf of herstel. Er moet een register worden aangelegd van mogelijke passende reacties op dit soort ongevallen. Bij voorkeur wordt zo’n register opgesteld vanuit de behoeften die er in de gemeenschap bestaan.  

Maatwerk
Jaarlijks overlijden ongeveer 200 mensen ten gevolge van een schulddelict waarbij sprake is van vermijdbare onvoorzichtigheid. Al deze zaken zouden op een eigen wijze behandeld moeten worden, afhankelijk van de behoeften van partijen. Betrek daarbij ook burgers die het voorval hebben gezien en eventueel hebben gefilmd of foto’s hebben gemaakt. Houd steeds oog voor de verschillende rollen en belangen die spelen. Leg publiekelijk verantwoording af over hoe het ongeval heeft kunnen gebeuren en wat er nodig is om te voorkomen dat het weer gebeurt. Streef naar vrede binnen de gemeenschap.  

Conclusie
Uit alle mogelijke oplossingen die worden geopperd, blijkt dat er een grote behoefte is aan dejuridisering en de-escalatie van conflicten die ontstaan na schulddelicten. Het strafrecht biedt niet de menselijke maat waaraan behoefte is als het gaat om zulke vreselijke ongevallen. Alternatieven moeten juist aan die menselijke behoeftes tegemoetkomen.