2. Over de rol van juristen

Over de rol van juristen

Om te komen tot een radicale vernieuwing van de rechtspleging en veelvoorkomende conflicten van burgers sneller en beter op te lossen, zijn zeven projecten geformuleerd aan de hand waarvan verdere veranderingen vormgegeven kunnen worden. Een daarvan gaat over moraal. Over waarden. Over wat de jurist doet of denkt dat hij moet doen. En over de manier waarop burgers daarnaar kijken.

Dromen en driften

Juristen zijn er in vele soorten en maten. Sommige van hen dragen een toga, de meesten niet. Wat zijn het eigenlijk voor een soort mensen, die juristen? Hoe gedragen ze zich, wat zijn hun ambities, hun dromen en hun driften? Op welke manier willen zij bijdragen aan het oplossen van conflicten en waarom blijken ze in de praktijk het vaak alleen maar erger te maken? Kan dat anders? En willen ze dat wel?

Rechters staan in Nederland behoorlijk in aanzien. Uit allerlei onderzoeken blijkt dat Nederlandse burgers de rechters over het algemeen vertrouwen en geloven dat ze onafhankelijk recht spreken. Maar wie zich realiseert dat maar zo’n 4 procent van alle conflicten uiteindelijk bij de rechter komt, begrijpt dat er voor conflictoplossing meer nodig is dan goede rechters. Wie zijn de andere juristen die van ruzies en fusies hun beroep hebben gemaakt?

Dat zijn allereerst advocaten. Van oudsher lijken burgers niet al te veel vertrouwen in deze beroepsgroep te hebben. Shakespeare schreef in het tweede deel van Henry VI in 1591 al: The first thing we do, let’s kill all the lawyers. Advocaten worden gezien als slim, verbaal vaardig, maar ‘ze praten recht wat krom is’. Aan de andere kant oogsten advocaten ook vaak bewondering; ze treden op in praatprogramma’s en sommige van hen verdienen goed geld. Maar zij die zich bezighouden met wat de sociale advocatuur wordt genoemd, waar het gaat over gewone mensen problemen, moeten rondkomen van een schameler inkomen. Door bezuinigingen op de rechtsbijstand is rechtshulp aan particulieren nauwelijks nog rendabel. Access to justice, de toegang tot het recht, lijkt op die manier verworden tot een privilege van bedrijven en welgestelden. Tegelijk klagen ook bedrijven over lange en gecompliceerde procedures die niet leiden tot een snelle oplossing van conflicten.  

Gedragsregels

Er zijn in Nederland meer dan 17.000 advocaten. Daarnaast zijn er nog tal van andere juristen die zich met conflicten bezighouden; mediators, arbiters, medewerkers van consumentenorganisaties, vakbonden, geschillencommissies en tuchtcolleges. Het is de vraag wat deze juristen willen bereiken. Een rechtvaardige samenleving? Uit het rapport Menselijk en rechtvaardig van het Hiil blijkt dat daarvan geen sprake is. Komt dat door de beroepsethiek van juristen? Staan de gedragsregels in de weg, zoals advocaat Weiffenbach onlangs betoogde in het Advocatenblad? Welke wettelijke bepalingen belemmeren juristen het goede te doen voor mensen? Zijn al hun scherpe woorden en spitsvondige argumentaties wel nodig als het gaat om recht te doen aan wat mensen echt nodig hebben? En is het werk van juristen wel zo uniek dat andere professionals zoals psychologen of pedagogen er niets van zouden bakken? Of zouden juist andere deskundigen meer betrokken moeten worden bij het oplossen van geschillen?

 

Dat zijn de vragen die op tafel liggen. Denk met ons mee over de rol van de jurist in een rechtsstaat die niet alleen rechtvaardigheid nastreeft, maar rechtvaardig is.